Kısırlık

İnfertilite 12 ay süre ile ve her ay bilhassa ovülasyon sırasında denemek şartı ile gebelik olmaması hali olarak tarif edilebilir.
İnfertilite üreme kabiliyetinin azalması, sterilite ( kısırlık ) bu kabiliyetin hiç olmamasıdır.
Genel olarak normal çiftlerin her ay denemeleri halinde bir yıl içinde gebelik şansları % 80 ‘dir. Yani 5 çiftten biri gebe kalmıyor. Bu çiftin doktora başvurması tavsiye edilir. Yaş ilerlemiş ise ( 35 üstünde ) 6 ay sonra da doktora gitmek önerilebilir.
Bir doktorun, bebek yapamama sorunu içinde olup kendisini suçlu hisseden, depresyona kapılmış, ailelerinden baskı ve utançlık gören bir çiftin bedensel olduğu kadar ruhi bunaltılarına cevap vermeye kendisini hazırlaması lazımdır. Bu çiftlerde görülen tezcanlılık tıbbın herhangi bir dalında görülenden daha fazladır.
Muayanade her iki eşten de geniş hikaye alınır. Bazen bu çiftler doktorla birbirlerinden ayrı olarak daha rahat konuşurlar. Doktor bunu sezerse kadın ve eşi ile ayrı olarak görüşmek suretiyle muayeneye başlamalıdır. Hikayeden sonra tüm bir beden muayenesi yapılır.
Dünyanın bir çok ülkesinde olduğu gibi Türkiye ‘de de önce kabahat kadında zannedilir ve çok kere erkek doktora gitmez. Halbuki infertilitenin % 40 ‘ında kusur erkektedir.

Erkekteki bu nedenler :

a- Evvelce geçirdiği cinsel ilişki iltihapları
b- Geçirdiği ameliyatlar
c- Kabakulak geçirmiş olması
d- Aldığı bazı ilaçlar: depresyona veya yüksek tansiyona karşı kullanılan ilaçlar empostans yaratabilir.
e- Sigara, alkol, uyuşturucular
f- Testislerde varikoz venler
g- İşyerlerinde testislerin yüksek ısıya maruz kalınması,
h- Bazı hastalıklar diyabet- şeker hastalığı gibi empotansa neden olabilir.

Kadında infertilite nedenleri :
a- Ovulasyon ( yumurtlama ) olmuyordu. Birçok nedenleri vardır.
b- Evvelce geçirilmiş iltihaplanmalar, pelvis iltihapları, apandist gibi.
c- Endometriyosis hastalığı tüplerde, yumurtalıklarda yapışıklıklara neden olarak yumurtanın tübe ve rahime geçmesine mani olur.
d- Rahim içindeki urlar ( tümör ) ilkah olmuş yumurtanın rahimde yuvalanmasına mani olabilir.
e- Evvelce karında geçirilmiş ameliyatlar yapışıklıklara neden olabilir.
f- Sigara, alkol, uyuşturucu
g- Kadının aldığı ilaçlar.
h- Bazı hastalıklarda ( şeker hastalığı, tiroid hastalığı ) gibi ovülasyon muntazam olmayabilir.

İnfertilite nedeni nasıl tanınır :

Eğer bir kadında ovülasyon ( yumurta ) olmazsa bile gebe kalamaz. Ovülasyon olup olmadığını bazı hormon testleri yaparak ki bazıları kadın tarafından evinde de yapılabilir, ovülasyon olduğuna LH ( luteinizing hormone ) ismi verilen hormonun idrarda yükselip yükselmediğine bakılır. Ayrıca yine evde yapılan bir test kadının her gün beden derecesine bakması suretiyle yapılan testtir. Ovülasyon olur olmaz ısı derecesi yükselir.
Diğer bir test rahim ağzındaki ( cervix ) müküs maddesinin ( sümük gibi bir maddedir) ovülasyon zamanında belli derecede artması ve tabiatının çok koyu ve bulanık halden temiz, ince fakat yapışkan bir hale geçmesidir. Bu değişiklik hemen her kadın tarafından anlaşılmaktadır.
Yine bu müküs üzerinde doktor tarafından yapılan önemli bir test ( postkoital test ), kadın ve eşi cinsi ilişkide bulunduktan 2 ila 12 saat içinde spermlerin müküse girip giremediklerinin ve haraket edip etmediklerinin mikroskop altında bakması suretiyle yapılan testtir. Eğer spermler kadının müküsü ile temasa gelince ölüyorsa bağışıklık sorunu var demektir ki doktor başka testler yapacaktır.
Rahim ve tüplerdeki anomalilerin incelenmesi : Rahmin doğuştan anormal olması, miyom ve polip gibi selim tümörlerin bulunuşu veya evvelce geçirilmiş ameliyatlardan yapışıklık oluşumu ilkah olmuş yumurtanın gelip rahim içinde yuvalanmasına engel olabilir. Fallopian tüpler genellikle evvelce geçirilmiş iltihaplar sonucu tıkanmış olabilirler. Bu nedenle rahim ve tüplerin incelenmesi çok önemlidir. Bunu da şu metodlar yardımcı olur :

Ultrason : Bu metodda ses dalgaları imaja, şekillere çevriliyor. Bu teknikle rahim ve yumurtalıkların büyüklük ve şekli hakkında, rahim içini kaplayan zar, endometriyum kalınlığı üzerine bilgi verir. Aynı metodla yumurtada ovumun ( yumurtanın ) çıkışı görülür.
Histerosalpingografi : Bu test, rahim ağzından rötgende görülebilecek bir boyanın rahim içine ve tüplere verilmesi ile yapılan testtir. Bu suretle rahim içi muntazam mı, ur ( tümör ) var mı , tüpler açık mı bilgi edinilir.
Hipteroskopi : Bu muayenede doktor anestazi altında vajen ve cerviks yolu ile histeroskop denilen aleti rahime sokarak doğrudan doğruya rahim içini tetkik eder. Miyom ve polip gibi urlar kolayca görülebilir ve bu urlar ve evvelki ameliyatlardan yapışıklıklar oldu ise bunlar gebeliğe mani olabileceklerinden bu ale tile urlar çıkarılabilir ve yapışıklıklar giderilebilir.
Laparoskopi : Yine anestezi altında vajende veya karında laparoskop denilen alet karın içine sokulur ve iç genital organlar incelenir, tüpler açık mı, iltihaba bağlı yapışıklıklar veya doğuştan anormallik yahut kist ve miyom gibi urlar var mı ona bakılır ve bu operasyonda yapışıklıklar ve kistler, bilhassa endometriyosis kistleri kesilerek ve yakılarak tedavi edilebilir.
Tedavi : Cinsel ilişki ile gelebilecek gonore ve chlamydia gibi bulaşıcı hastalıkların karın içinde yapışıklıklar yapıp tüpleri tıkayabileceği bilgisi ile koruyucu tedbirler gençlere öğretilmelidir.
İltihap işareti olan vajende akıntı, koku, yanma, karında ağrı ve vücut ateşi yükselirse hemen doktora gidip mümkün olduğu kadar erken bu iltihap tedavi edilmelidir. Geç kalınırsa ilerde kısırlığa kadar götürülebilecek hastalıklar ortaya çıkabilir.
Eğer mümkün ise 35 yaşından evvel hamile kalın zira o yaştansonra gebe kalma kabiliyeti yavaş yavaş azalıyor.
Çocuklarda erken yaşlarda kabakulak hastalığı olursa, hastalık testisleri iltihaplandırarak sperm yapımına mani olabilir.
Genç erkekler yaptıkları sporlarda testislere olacak travma, kaza tehlikesine karşı support kilotları vb. gibi koruyucu araçlar kullanılmalıdır.
Ovülasyon bozukluğu ( yumurta yapımı olmaması ) vakalarında :
Clomiphen
Human menepoz Gonadotropinleri
Gonadotropin Releasing Hormone
Bromocriptine

gibi ilaç ve hormonlar kullanılarak ovülasyon başlattırılabilir.
Vajende ( hazne ) infertiliteye neden olacak doğuştan anormallikler enderdir. Doğuştan vajen yokluğu ameliyatı gerektirir ve ameliyatı da tecrübeli, evvelce bu ameliyat çok yapmış bir uzman yapmalıdır.
Rahimdeki doğuştan anomalliler gebeliğe mani olmayabilir ve ameliyatı gerektirmez. Bazen ilk gebelik düşük veya erken doğumla neticelenir, bundan da hemen ameliyata gidilmemelidir. Zira ikinci gebelik daha uzun devam edebilir ve sağlıklı bir bebek doğar. Bu gün erken doğan bebeklerin bile yaşatılabilmesi büyük ilerlemeler kaydetmiştir. Ayrıca bu çeşit ameliyatların da komplikasyonları vardır ve bu komplikasyonlar ilerde gebe kalmayı zorlaştırabilir. Unutmayın, daima doktora sorma hakkınız vardır : “Bu ameliyatı daha evvel kaç defa yaptınız ” diye .
Eskiden geçirilmiş kürtajların komplikasyonu olarak rahim içinde yapışıklıklar olur ve hem spermlerin geçmesine ve hem de ilkah olmuş yumurtanın rahimde yuvalanmasına engel olur. Bu yapışıklıkların giderilmesi oldukça kolay bir operasyondur.
Tüpler endometriyosis veya evvelce geçirilmiş iltihaplar nedeniyle tıkanmış, yapışık durumda iseler microsurgery denilen özel bir cerrahi metodu ile açılabilirler. Bu mikrocerrahi metodu standart ameliyatlara nazaran çok daha başarılı olmaktadır.
Endometriyosis esas itirayile selim kistik bir hastalıktır. Fakat pelviste rahime, overlere ve tüplere büyük hasar verir. Amerika ‘da çocuğu olmayanların 1/3 ‘ünde endometriyosis bulunmuştur. Bu kistlere içlerindeki madde çikolataya benzediği için “çikolata kistleri “de denir. Eğer ilaçla ( hormon ) ay halleri 6-12 ay durdurulursa bu kistler kaybolabilir. Eğer bu tedavi başarısız kalırsa ameliyata ( laparoskopik operasyon da dahil ) başvurulur.
Miyom denilen urlar selim tabiatlı urlardır. Miyomu olan her kadının ameliyata ihtiyacı yoktur. Fakat eğer bir miyom rahime veya tübe sperm girişine veyahutta ilkah olmuş yumurtanın rahim içine yuvalanmasına engel oluyorsa ameliyat ile alınması gerekebilir.
Tüberküloz ( verem ) tanısı histerosalpingografi, endometriyum biyopsisi ve kültürü ile konulduğunda hasataya üçlü isoniazid, ethambutal ve rifampin tedavisi yapılır. Tüberkülozlu hasta tüpler üzerine yapılacak ameliyatlar başarısız ve bazen de tehlikeli olduklarından tavsiye edilmez.
Cinsel ilişkiden sonra spermler rahim ağzından müküs ile temasa gelince ölüyorsa bağışıklık sorunu olabilir ve bu bazen tedavisi zor bir durumdur. Erkeğin bir süre kondom kullanılması bir netice vermemiştir.Yüksek dozda kortizon bazen yardım edilebilir. Bir netice alınamazsa rahimiçi inseminasyon veya in vitro fertilizasyon önerilebilir.
Gerek uterus içi inseminasyon ve gerekse in vitro fertilizasyon oldukça pahalı ve her denemede ancak % 10-30 şansı olan metodlardır. Kim bu metodlardan yararlanabilir :
a- Fallopian tüp ilaçveya ameliyat ile açılması
b- Endometriyosis ilaç veya ameliyat ile tedavi edilmemesi,
c- Sperm antibody ( antikor) e bağlı bağışıklık sorunu
d- Nedeni bulunamayan kısırlık halleri
e- Erkekte sperm sayısı veya hareketi azlığı

Uterusiçi inseminasyon : Bu metodda kadında ovülasyon olduğu gün eşinden alınan veya eşinin spermini yoksa sperm bankasından alınacak sperm rahmin içine yerleştirilir.
Sperm bankasına numune veren şahıslar çok dikkatle hastalık ve ailevi anormallikler için muayene edilir. Fakat kanuni sorunlar vardır. Bunlar kadın ve eşi ile konuşulmalıdır.
Bu metodun en sık kullanıldığı durumlar cervix müküs sorunları ve nedeni bilinmeyen vakalardır.
İnvitro fertilizasyon : Bu usulde kadının yumurtalığından ultrason yardımı ile ekseriya vajenden iğne sokularak alınır ve bu yumurta veya yumurtalar ( ovülasyon başlatacak ilaç alanlarda birden fazla yumurta olur, 1998 ‘in sonunda bu hormonlardan alan bir kadın Amerika ‘da 8 çocuk doğurdu ) kadının vücudunun dışında sperm ile birleştirilir ve bir ila dört olmuş yumurta kadının rahmine konur.

Tüpiçi gamet transferi : Burada kadının içine ya yumurta veya sperm veya ikisi beraber laparoskopik ameliyat ile yerleştirilir. Yani invitro fertilizasyondan farkı ilkahın vücut içinde olmasıdır.

DİĞER METODLAR :

Bu metoda benzeyen bir diğer metod, dışarıda ilkah olmuş kadının yumurtasının onun tübüne yine laparoskopik yolla yerleştirilmesi metodudur.
Hormon tedavisi ile birçok yumurta teşekkül etmiş kadında in vitro fertilizasyonda ilkah olmuş yumurtaların hepsi rahime konmayıp da artan ilkah olmuş yumurtalar varsa bunlar atılmayıp dondurulabilir ve ilerde aynı kadının rahmine veya tübüne konabilir.
Yumurtalığı ışın tedavisi veya diğer bir nedenle ( yaşlanma nedeniyle vb. ) yumurta yapmayan kadında akrabasından veya bir tanıdığından yumurta alınarak da onun için kullanılabilir.Fakat böyle bir işlem de kanuni hükümlere bağlanmalıdır.

Bir kadının kendi yerine başka kadını gebelik için kullanması :

Eğer bir kadının doğuştan rahmi yoksa, veya rahim evvelce bir nedenle çıkarılmışsa, yahut mükerrer düşükler yapıyor çocuk taşımıyorsa kendi yumurtası ile eşinin sperminin ilkahı yapıldıktan bu diğer bir kadının rahmine konur ve bu kadın gebeliği taşır.
Bu işlem bebek doğunca gebeliği taşımış olan kadının bebeği geriye vermek istememesi yüzünden hayli güç yasal sorunlar ortaya çıkmıştır. Bu nedenle böyle bir yolu düşünen kimselerin önce avukatlarla görüşmesi zaruridir.