Menopoz

MENOPOZ ( Ay hallerinin tamamen durması )

Birleşik Amerika da 40 sağlık merkezi tarafından 16600 kadının yarısında estrogen ve progesterone hormonları verilerek ve yarısında da bu hormonları verilmeyerek yapılan araştırmalarda beş yıl sonra hormon alanlarda meme kanserinde artma olduğundan ve kalp damar hastalıklarının önlenmesi bakımından bir fayda görülmediğinden mecburen çalışma ve araştırma Mayıs 2002 tarihinde durduruldu.
Bu bulgular tabiki hormon alan kadınlarda büyük endişe yarattı. Bugün Amerika da hormon almakta olan kadınlara doktorları ile konuşup ya hormonubırakma veya azaltma olanaklarını konuşmaları öneriliyur.
Bazı kadınlar hormonla kendilerini çok iyi hissettiklerinden her şeye rağmen hormonu bırakmayacaklarını söylüyorlar.
Sıcak basmaları, uykyda düzensizlik, asabiyet ve depresyon, vajende kuruluk, baş ağrıları gibi erken sıkıntıların altı aya kadar estrogenle tedavi edilmesinde bir sakınca görülmüyor.
Kemik erimesine ( Osteoporosis ) önlemek ve tedavi etmek için Fosamax ve Relaxifen gibi ilaçlar etkili olarak kullanılıyor. Yan etkiler doktorla görüşülmelidir.
Menopoz adetlerin bir yıldan daha uzun olarak durmasıdır. Ortalama yaş 50 civarıdır. Bu kesilme tabi olabilir veya bir kadının yumurtalıkları bir hastalık nedeniyle çıkarılmış ise o kadın da menopoza girmiştir. Demekki yumurtalıklarda hormon yapımı tabi olarak veya ameliyat ile kesilince menopoza giriliyor.
Sigara içenlerde ve kemoterapi görmüşlerde menopoz daha erken başlayabilir.
Maalesef pekçok kadın menopoza bir çökme, pekçok şetlerden katıp devresi olarak bakar. Halbuki özellikle bugün insanlar uzun yaşamaktadırlar. Ortalama olarak bir kadın hayatının üçte birini menopoz devresinde yaşayacaktır. Ömrün bu kadar uzun bir süresini heba etmeye gerek yok. Evet menopozun başlaması ile sıkıntılı bir devre olabilir fakat bu rahatsızlıkları giderecek olan çareler vardır. Kaldı ki gebe kalmaktan korkmakta olan bir kadın menopozda gebe kalamayacağı bu endişeden kurtulur ve birçok bakımdan rahat bir yaşam surer.
Gebelikte yumurtalıklarda hormon, özellikle estrojen üretiminin kesilmesi tedricen olur. Buna bağlı olarak da menopozdan birkaç yıl evvel ay hali sekmesi, uykusuzluk ve sinirlilik gibi rahatsızlıklar görülebilir. Bu durumda doktorun “merak etmeyin herhalde adetleriniz duracaktır ” demesi yetmez, hastanın sıkıntılarının tedavi edilmesi gereklidir. Bu devreye perimenopoz yani menopoza yakın devre deniyor.

Perimenopoz ve menopoz arazları :

Sıcak basmaları
Ay hallerinde aksama ve bazen fazla kanamalı ay hali görme
Uykusuzluk ve yorgunluk
Asabiyet, depresyon
Vajende kuruluk ve ona bağlı olarak ağrılı koitus ( cinsel ilişki )
Sık idrara çıkma ve idrar kaçırma
Baş ağrıları
Memelerde ağrı
Kabızlık

Bunlardan en sık görülenleri sıcak basmalarıdır. Kadınların % 80 ‘ninde sıcak basması olur. Geldiğinde 1-3 dakika surer. Ortalama iki yıl kadar devam eder. Bazen daha uzun devam edebilir veya durur. Birkaç yıl sonra başlayabilir, fakat bu enderdir. Kadın sıcak basmasını göğsüne gelen bir alevin boynuna, oranda da yüzüne yayılması şeklinde tarif eder. Bazen bu sıcak basmaları gece gelir ve bütün iç giysileri ter içinde kalır ( gece terlemeleri ) Bu arazlar yumurtalık hormonlarının ( esas olarak estrojen fakat projesteron ve androjen de dahil )azalması nedeniyledir.
Burada önemli bir husus belirtilmelidir. Bu yaşa gelmiş bir hanımın menopozdan başka diğer sorunları da vardır. Çocuklar büyümüşler bazıları evden ayrılmamışlardır, eşinin rahatsızlığı yanında büyükanna ve büyükbabanın sağlık sorunları yukarıda saydığımız arazlar çocuğa neden olabilir. O nedenle bu hastayı gören doktor onun menopozdan başka dertleri, sıkıntıları olabilieceğini düşünerek ona göre tüm olarak muayene ve tedavi etmelidir.
Bir kadının menopoza girmekte olduğunu tanımak için tek bir test yeterlidir. Kanda FSH ( Follicle stimulating hormon bakılır ) Menopozda estrojen hormon azalınca beyin altındaki pitüiter bez daha fazla çalışıp estrojen yapsın diye yumurtalığa bu hormonu ( FSH ) gönderir.Bu hormonun kanda yükselmesi menopozu teşhis eder. Menopozda arazlarının bazıları kansızlık ve troid hastalığında da görülebileceğinden FHS yanında kan sayımı ve troid testi de yapılmalıdır.

Tedavi : Menopozda tedavi iki gayeyi içerir : biri hastaya daha iyi bir yaşam kalitesi vermek için hazihazırdaki şikayetlerinin, sıcak basması, sinirlilik vb. tedavisidir. Diğer menopozda yıllar sonra estrojen yetmezliğine bağlı olarak ortaya çıkacak osteoporosis, kalp hastalığı gibi tehlikeli hastalıkların önlenmesi için olan tedavidir.
Sıcak basmalarının ve diğer şikayetlerin giderilmesi çok çabuk ve başarılı olarak estrojen hormonu kullanılmak suretiyle mümkün olur. Hormon tedavisi denince sizing şunu bilmeniz gereklidir.Hormon neden veriliyor, hormon nedir, faydası yanında yan etkileri nelerdir ? Bunları anlamanız sizin hakkınızdır. Yıllarca evvel gördüğümüz doktorun ” hanım al şu hapları, günde bir tane alırsın, üç ay tekrar gel ” hasta doktor ilişkisi değişmiştir.

Bugün doktor sizin hastalığınızı size anlatacak, tedaviyi ve ilaçların etkisini ve yan etkisini açıklayacak ve beraber karar vereceksiniz. Bu vücut sizin, sizin yaşamınız konu. Bunu size daha açalım : çok değil 10-15 yıl evveline kadar Amerika ‘da çoğu doktor menopoza giren her kadın estrojen hormonu almalıdırdüşüncesinds idi. Buna karşılık bazı doktorlar da estrojen kanser yapar sakın almayın diye öneri veriyorlar. Bugün herhalde bunun ortası duruma gelindi, yani yan etkiler daha iyi anlaşıldığından doktor hastası ile hormon tedavisinin faydalarını konuşuyor fakat yan etkileri de anlatıyor ve beraber karar veriyorsunuz. Maalesef bu yan etkilerden endişe eden doktorlar hastası ile bu konuyu hiç görüşmediğinden binlerce kadın kendisine çok gerekli olan bu hormon tedavisinden mahrum kalmaktadır. Pek çok kadın hormone tedavisinin meme ve rahim kanserine neden olduğu inancındadırlar. Halbuki bir kadının kalp hastalığından ölme ihtimali meme kanserinden ölme ihtimaline nazaran 10 defa daha fazladır. Yine kalp hastalığından ölme ihtimali rahim kanserine nazaran 30 defa daha fazladır. Bazı kadınlar da hormon almanın tabii bir şey olmadığı bilincindedirler. Halbuki bilakis bedenin kaybettiği bir hormonu tekrar alıyorsunuz bu daha tabiidir. Ve bu hormonun eksikliği gelecek yıllarda kalp hastalığı ve osteoporosis gibi ölüme neden olabilecek hastalıklara yol açmaktadır. Demekki hormon kullanmaya karar verirken faydalarını zararlarına karşı tartmak gerekmektedir.
Şimdi anlatalım menopozda kimler estrojen hormonunu alsın, kimler kısa süre için alabilir ve kimler hiç alamaz. Hormon alamayacak olanlar için yardımcı metodları da ifade edeceğiz.

Önce kimler almamalı :

Meme kanseri : Konusunda çoğu araştırmalar bu hormon tedavisinin kansere neden olmadığı kanısına varmıştır. Buna karşılık eğer çok erken bir memekanseri başlangıcı varsa estrojen hormonu bunun büyümesini hızlandırabiliyor. O nedenle meme kanseri olan veya yakın zamanda meme kanser tedavisi olmuş olan bir kadın bu hormon tedavisini almalıdır. Bazı otoriterler meme kanserinden 10 yıl sonra hastada hiçbir meme kanser nüksü yani tekrarlaması yoksa o kadının tedavisi alabileceği inancındalar. Bu çok zor bir karar ve yine o kadının kalp hastalığı ve osteoporosis bakımından hem ail eve hemde şahsi
sağlık hikayesini inceleyerek karar vermek gerekir. Buna karşılık ailesinde meme kanseri olan fakat kendisi sağlıklı olan kadın hormon tedavisi görebilir. Fakat tabii her 6 ayda bir doktor muayenesi ve her yıl veya yılda bir mamografi muayenesi şartı ile.

Rahim kanseri : Uzun süre ( ortalama 5 yıl ) estrojenin tek başına kullanılması nedeniyle oluşabilir. O sebeple hormone tedavisinde estrojen tek başına kullanılmaz projesteron hormonu ile beraber verilir. Projesteron estrojenin rahimde kanser yapmasına engel olur. Tabii eğer evvelce hastanın rahimi ameliyat ile çıkarılmamış ise kanser tehlikesi olmadığından projesterona gerek yoktur. Demekki önceden rahim kanseri geçirmemiş bir kimse estrojen
hormonu almamalıdır. Çok erken yakalanıp ameliyat edilmiş vakalarda eğer o kadın için hem ostepoprosis ve hem de kalp hastalığı riski çok yüksek ise o zaman sıkı kontrol altında o hastaya belki estrojen verilebilir.

Kan pıhtısı : Oluşumu tehlikesi, evvelce gebelik süresinde veya doğum kontrolu hapları alırken damarlarında pıhtı oluşarak ölüm riskine girmiş ( kalp veya beyin damarı tıkanması bir kadında yüksektir) .Estrojen almamalıdır, tekrar pıhtı teşekkül edebilir. Fakat kan pıhtısı bir kaza nedeniyle oluşmuş ise estrojen alınmasında bir tehlike yotur.
Karaciğer hastalığı : Yalnız eğer ise yani devamlı olarak varsa o zaman estrojen kullanılmasına engeldir. Çok eskiden karaciğer hastalığı geçirmiş şimdi tamamen iyileşmiş, bütün karaciğer testleri normal olan bir kadında estrojen kullanılabilir.

Kimler hormone tedavisi kullanmamalıdır : Yukarıda saydığımız kontrendikasyonlar olmayan vakalar kullanılabilir.
Sıcak basmaları, gece terlemeleri, sinirlilik ve uykusuzluk gibi sıkıntıların derhal tedavisinde estrojen çok başırılıdır. Bu rahatsızlıklar geçinceye kadar hormon kullanılabilir. Fakat asıl fayda ileride yaşamı tehdit edecek kalp hastalığı ve osteoporosis gibi tehlikeli hastalıkları önlemek için kullanılacak hormon tedavisi ile elde edilir. Bunun için de hormonu devamlı olarak, uzun yıllar almak gerekir. İşte doktorun hastasına zaman verip iyi anlatması ve hastanın iyi anlaması diye ısrar etmemiz bu nedenledir.

Estrojen rahmi çıkarılmış olan bir kadın rahim kanseri olanağı nedeniyle daima projesteron hormonu ile beraber verilmelidir. Reçeteyi yazmadan evvel doktoru sizing ve ailenizin sağlık hikayesini alır ve genel muayenenizi yapar.
Eetrojen hap şeklinde verilebilir veya hap almayı unutuyorsanız deriye yapıştırılmak suretiyle kullanılabilir. Projesteronlu tablet şeklinde alırsanız. Son yıllarda her iki hormonu da beraberce deriden verme araştırmaları yapılmaktadır. Eğer şikayet sadece vajen kuruluğu olup, cinsi ilişkide ağrı oluyorsa ve siz hormon hapları almak istemiyorsanız o zaman estrojen krem hazneye konmak suretiyle kullanılaabilir. Fakat bu kremdeki estrojen ilerdeki kalp hastalığını ve osteoporosis azaltmaya yetmez . İğne yolu ile tedavi tercih edilmez. Çünkü iğne yapılınca kanda hormon miktarı çok yükselir,ondan sonra da çok düşer yani kanda hormon miktarı çok dalgalanır. Halbuki biz kanda sabit bir düzey istiyoruz.

Hormon tedavisinin yan etkileri : Bu yan etkileri genellikle hafiftirler. Bir kaç ay sonra kaybolurlar. En başta memelerde şişkinlik, hassasiyet ve ağrı gelir. Maalesef bazı hastalar yersiz olarak acaba kanser mi oluyor diye paniğe kapılırlar. Karında ve bazen bedende su birikmesine bağlı olarak kilo alımı olur. Bunların hepsi birkaç ay sonra kaybolur. Eğer davam ederse bir süre için hormon miktarını azaltmak bu rahatsızlıkların dinmesine yardım eder.
Diğer hastayı korkutucu bir yan etki düzensiz rahim kanamalardır. Bu olanak daha önceden hastaya anlatılmaktadır. Yine hormonkarın miktarını değiştirmek suretiyle kanama durdurulabilir. Durmazsa muayenehanede anesteziye, uyuşturmaya gerek kalmadan rahim içinde kolayca ufak bir parça alınarakkanser başlangıcı ihtimalini ortadan kaldırmak için laboratuara gönderilir.

Kimler menopozda hormon tedavisinden yararlanır ?

Bu saymış olduğumuz kontrendikasyonlar yoksa her kadın yararlanır.

Fakat özellikle :
Menopozda arazı olanlar ; sıcak basmaları, terlemeler asabiyet, vajen kuruluğu vb.
Ailesinden kalp hastalığı olanlar ve kolesterolü yüksek kimseler.
Ailesinde osteoporosis olanlar veya kendisi osteoporosis riski taşıyorsa
Genç yaşta bir nedenle yumurtalıkları alınmış, yani estrojen yapımı durmuş olanlar .
Ailesinde kalın barsak kanseri olanlarda estrojenin bu riski azalttığı belirlenmiştir.
Estrojenin Alzheimer hastalığının arazlarını geciktirdiğine inanılıyor .
Şimdi menopozda uzun süreli hormon tedavisinin faydalarını sıralıyalım :

Estrojen ve kalp hastalığı : Birçok çalışmalar bu hormonun kalp damarlarının tıkanmasını % 40 gibi büyük oranda azalttığını göstermiştir. Bu etki estrıjenin kandaki kötü kolesetrolü azaltmak ve iyi kolesterolü arttırmak suretiyle olmaktadır. Kötü kolesterol ( LDH ) tıkanmaya neden oluyor iyi kolesteron ( HDL ) bu tıkanma riskini azaltıyor. Ayrıca estrojen kanda ve karaciğerde yağların çözülmesine yardım ediyor.

Estrojen ve osteoporosis : Osteoporosis yaşlılıkta o kadar kötürüm hale getirince ve öldürücü hastalıtır ki insanlar bugün daha da uzun yaşadıklarından bu hazin vakaları daha sık görüyoruz . Kemikler zayıflıyor ve buzdolabını açarken bile kolun kırılması olasılığı vardır. Menopozda kemik kaybını önleyecek en mükemmel tedavi estrojen ve kalsiyumun birlikte verilmesidir. Meme ve rahim kanserinden endişe edenler için Raloxifene osteoporosisi önlemek için tercih edilebilir. Bu önemli ve tehlikeli hastalık konusunda bilginizi arttırmak için osteoporosis bahsini okumanızı öneririz.